Henüz tescil edilmemiş bir aracın karayoluna çıkması kural olarak mümkün değildir; ancak hayatta bunun gerekli olduğu durumlar vardır: sıfır aracın bayiye götürülmesi, satın alınan aracın tescil edileceği ile sürülmesi, bir prototipin yol testi ya da aracın yurt dışına çıkarılması gibi. Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik bu durumlar için geçici trafik belgesi ve geçici plaka düzenini kurar.
Geçici Plaka Hangi Durumlarda Verilir?
Yönetmeliğin 24. maddesine göre; bir yerden diğer bir yere götürülme, üst yapı tadilatı ve seri tadilat, prototip veya yol testi, gösteri yapılması gibi nedenlerle geçici olarak trafiğe çıkarılacak araçlar ile ithal ve ihraç edilen araçlara, ilgisine göre noterler veya Emniyet Genel Müdürlüğü trafik tescil kuruluşları tarafından geçici trafik belgesi verilir. Belgenin türüne uygun harcın yatırılmış olması şarttır ve belgeler her zaman geçici plakalarıyla birlikte kullanılır.
Geçici Trafik Belgesi Türleri
Yönetmelik, 25 ila 29. maddelerinde harf adlarıyla anılan beş belge türü düzenler:
- A Geçici Trafik Belgesi: İmalatçı, ithalatçı ve bayi gibi firmalara bir yıl süreli “A Geçici Trafik Belgesi Düzenleme Yetki Belgesi” verilir; firma bu yetkiyle araç nakli için G plakalı, prototip veya yol testi için T plakalı geçici belgeler düzenler.
- C Geçici Trafik Belgesi: Satıldığı veya bulunduğu yerden tescil edileceği ya da onarılacağı yere götürülecek araçlara, güzergâha göre en fazla altı güne kadar verilir. Trafikten çekilmiş araçlara da düzenlenebilir.
- D Geçici Trafik Belgesi: Yurt dışından getirilen veya yurt dışına götürülen araçların karayolunda sürülmesi için en fazla otuz gün süreyle verilir.
- E Geçici Trafik Belgesi: Kesin ithal edilmek üzere getirilen araçlara, yabancı plakaları söküldükten sonra gümrüğe kadar kullanılmak üzere gümrük idarelerince altı gün süreyle verilir; süresi yetmeyen transit araçlar da bu belgeyi alır.
- F Geçici Trafik Belgesi: Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının, bulundukları ülkede belge ve plakaları geri alınmış plakasız araçlarıyla Türkiye’ye gelişlerinde, en çok üç ay süreyle geçerli olmak üzere herhangi bir noter tarafından düzenlenir.
Bunların dışında 30. madde; savaş, iç karışıklık ve doğal afet gibi olağanüstü nedenlerle ülkesinden ayrılarak Türkiye’ye gelen yabancıların beraberlerinde getirdikleri tescilli araçlara, ülkede kaldıkları sürede kullanılmak üzere noterlerce geçici trafik belgesi ve özel olarak belirlenen harf grubundan tescil plakası verilmesini ayrıca düzenler.
Görünüm ve Kurallar
Geçici plakalar renkleriyle hemen tanınır: Yönetmeliğin 35. maddesine göre geçici plakalarda zemin sarı, harf ve rakamlar siyahtır; geçici gümrük plakaları ise yeşil zemin üzerine kırmızı yazılıdır. 33. madde uyarınca gümrük plakaları ile altı güne kadar verilen plakalar plastikten yapılır ve üzerlerinde köşeden köşeye uzanan 2 santimetrelik beyaz bir bant bulunur. G ve T plakalar, 80000 ile 99999 arasındaki rakamlardan oluşur.
Kurallar da sıkıdır: Geçici belge ve plakanın başka araçta kullanılması, aracın belirlenen süre dışında sürülmesi veya şartlara aykırı taşımacılık yapılması hâlinde belge ve plakalar geri alınır, araç trafikten men edilir. Geçici plaka; aracı tescilin yerine geçirmez, yalnızca belirli bir iş için, belirli bir süre ve güzergâhla sınırlı bir izin sağlar.